Nuklearno oružje
Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
 |
|
Nuklearno oružje je oružje čija razorna snaga potice od nuklearnih reakcija, bilo od fisije ili od mnogo jače fuzije. Kao rezultat, čak i nuklearno oružje sa relativno malim učinkom je značajno jače od najjačeg kovencionalnog eksploziva, takvo je oružje sposobno uništiti ili ozbiljno onesposobiti cijeli grad.
U historiji ratovanja, nuklearna oružja korištena su samo dva puta, oba puta tokom zadnjih dana Drugog svjetskog rata. Prvi događaj desio se ujutro 6. augusta 1945. godine, kada su SAD bacile uranijski eksplozivni uređaj čije je šifrirano ime bilo Little Boy ("mali dječak") na japanski grad Hirošimu. Drugi događaj odigrao se tri dana kasnije kada je plutonijska naprava implozijskog tipa koji je imao šifrirano ime Fat Man ("debeli čovjek") bačena na grad Nagasaki. Upotreba ovih oružja, koja je rezultirala trenutnom smrću od oko 100 000 do 200 000 pojedinaca (većinom civila) i čak više tokom vremena, bilo je i ostaje kontroverzno. Kritičari su optuživali da su to bila nepotrebna djela masovnog ubijanja, dok su drugi tvrdili da su oni maksimalno smanjili žrtve na objema stranama tako što su ubrzali kraj rata (pogledajte i članak Atomski napad na Hirošimu i Nagasaki za više informacija).
Od tada, nuklearna oružja bila su detonirana više od dvije hiljade puta zbog testiranja i demonstratskih svrha. Jedine poznate zemlje koje su detonirale takvo oružje su SAD, Sovjetski Savez, Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska, Kina, Indija i Pakistan, a od oktobra 2006. godina pridružila im se i Sjeverna Koreja. Ove zemlje su deklarirane nuklearne sile (zajedno sa Rusijom, koja je naslijedila oružje nakon raspada Sovjetskog Saveza).
Mnogobrojne druge zemlje možda posjeduju nuklearno oružje, ali nisu nikada javno priznale posjedovanje, ili njihove tvrdnje da ga ne posjeduju nisu bile potvrđene. Na primjer, Izrael ima savremene avionske sisteme isporuke i izgleda da ima opsežan nuklearni program sa stotinama nuklearnih glava. I Iran je trenutno optužen od brojnih vlada za pokušaje razvijanja nuklearnog oružja, iako njegova vlada tvrdi da su njihove potvrđene nuklearne aktivnosti, kao što je obogaćivanje uranija, za mirnodobne svrhe. U prošlosti se špekulisalo da nuklearno oružje razvijaju, odnosno da ga je testirala, i Južna Afrika u doba apartheida, Švedska, a danas se slične špekulacije vezuju uz Brazil. SFR Jugoslavija je, također, započela rad na razvoju nuklearnog oružja, ali je on napušten 1960-ih.
Odvojeno od njihove upotrebe kao oružja, nuklearni eksploziv bio je testiran i korišten u razne ne-vojne svrhe. Sintetičli elementi, kap to je ajnštajnijum, stvoreni su u nuklearnoj fisiji, otkriveni su nakon prvog testa hidrogenske bombe.
Sadržaj |
[uredi] Historija
Prva nuklearna oružja proizveo je međunarodni tim u Sjedinjenim Američkim državama, uključujući veliki broj dislociranih naučnika iz središnje Evrope, uz pomoć Ujedinjenog kraljevstva i Kanade tokom Drugog svjetskog rata kao dio u tajnosti držanog Manhattan projekta. Dok se u početku oružje razvijalo primarno iz straha da bi ga Nacistička Njemačka mogla prva razviti, ono se kasnije ipak iskoristilo protiv japanskih gradova Hirošime i Nagasakija u augustu 1945. godine. SSSR je svoje prvo nuklearno oružje razvio i testirao 1949. godine, što je dijelom bio rezultat informacija dobivenih iz Sovjetske špijunaže u SAD-u. I SAD i SSSR su sredinom 50-ih godina nastavili razvijati oružje zasnovano na nuklearnoj fuziji (hydrogen bombs). With the invention of reliable rocketry during the 1960s, it became possible for nuclear weapons to be delivered anywhere in the world on a very short notice, and the two Cold War superpowers adopted a strategy of deterrence to maintain a shaky peace.[1]
Nuclear weapons were symbols of military and national power, and nuclear testing was often used both to test new designs as well as to send political messages. Other nations also developed nuclear weapons during this time, including the United Kingdom, France, and China. These five members of the "nuclear club" agreed to attempt to limit the spread of nuclear proliferation to other nations, though four other countries (India, South Africa, Pakistan, and Israel) developed nuclear arms during this time. At the end of the Cold War in the early 1990s, the Russian Federation inherited the weapons of the former USSR, and along with the U.S., pledged to reduce their stockpile for increased international safety. Nuclear proliferation has continued, though, with Pakistan testing their first weapons in 1998, and North Korea performing a test in 2006. In January 2005, Pakistani metallurgist Abdul Qadeer Khan confessed to selling nuclear technology and information of nuclear weapons to Iran, Libya, and North Korea in a massive, international proliferation ring. On October 9, 2006, North Korea claimed it had conducted an underground nuclear test, though the very small apparent yield of the blast has led many to conclude that it was not fully successful (see 2006 North Korean nuclear test).
Nuclear weapons have been at the heart of many national and international political disputes and have played a major part in popular culture since their dramatic public debut in the 1940s and have usually symbolized the ultimate ability of mankind to utilize the strength of nature for destruction.
There have been (at least) four major false alarms, the most recent in 1995, that almost resulted in the U.S. or USSR/Russia launching its weapons in retaliation for a supposed attack.[2] Additionally, during the Cold War the U.S. and USSR came close to nuclear warfare several times, most notably during the Cuban Missile Crisis. As of 2006, there are estimated to be at least 27,000 nuclear weapons held by at least eight countries, 96 percent of them in the possession of the United States and Russia.
[uredi] Vrste nuklearnog oružja
Postoje dva glavna tipa nuklearnog oružja. Prvi je oružje, koje porizvodi vlastiti eksploziv samo preko reakcija nuklearne fisije. Ovaj tip je poznat po nazivima atomiska bomba, A-bomba ili fisijske bombe. U fisijski oružjima, masa fisijskog materijala (obogaćeni uranijum ili plutonijum) se stavlja u superkritičnu masu—količina materijala potrebna da otpočne eksponencijalni rast nuklearne lančane reakcije—bilo sastavljanjem dvije potkritične mase ili kompresovanjem kritične mase sa hemijskim eksplozivom. Količina energije, koju oslobodi fisijska bomba, može da varira, od jedne tone TNT-a, pa sve do oko 500.000 tona (500 kilotona) TNT-a.
Drugi tip nuklearnog oružja proizvodi ogromne količine energije kroz reakcije nuklearne fuzije, a može biti i preko hiljadu puta moćnija od fisijske bombe. Poznatije su pod nazivom hidrogenske bombe, H-bombe, termonuklearne bombe ili fuzijske bombe. Samo šest država—SAD, Rusija, Ujedinjeno Kraljevstvo, Kina, Francuska i Indija—je detoniralo, ili je pokušalo detonirati, hidrogensku bombu. Hidrogenske bombe rade preko Teller-Ulam dezajna, u kojem se fisijska bomba detonira u posebnom odjeljku. Gama i X-zrake, emitovane pri ovoj eksploziji, sabijaju i zagrijavaju kapsulu od tritiuma, deuterijuma ili litijum deuterida, te tako otpočnu fuzijsku reakciju.
[uredi] Nuklearna bomba
Nuklearna bomba jedno je od najrazornijih vrsta oružja. Njen rad bazira se na principu nuklearne fisije. Prva je nuklearna bomba izgrađena tokom Drugog svjetskog rata kroz tajni projekt Manhattan američke vlade u kojemu su učestvovali ponajbolji fizičari tadašnjeg svijeta.
Postoje dva osnovna tipa nuklearnih oružja. Prva su oružja koja proizvode svoju eksplozivnu energiju samo putem reakcija nuklearne fisije. Ona su uobičajeno poznata kao atomska bomba ili A-bomba. U fisijskom oružju, masa fisibilnog materijala (obogaćeni uranijum ili plutonijum) je sklopljena u superkritičnu masu (količina materijala potrebna da započne eksponencijalni rast nuklearne lančane reakcije), bilo izbacivanjem jednog dijela subkritičnog materijala prema drugom, ili kompresijom subkritične mase hemijskim eksplozivima, prilikom čega se ubrizgavaju neutroni i reakcija počinje. Glavni izazov u svim konstrukcijama nuklearnog oružja je osiguravanje da se značajan dio goriva iskoristi prije nego što oružje uništi samo sebe. Količina energije koju oslobode fisijske bombe može imati opseg između ekvivalenata manjih od tone TNT-a prema gore, do oko 500 000 tona (500 kilotona) TNT-a.
[uredi] Termonuklearna bomba
Termonuklearna bomba je vrsta nuklearnog oružja koje oslobađa veliku količinu energije putem reakcije nuklearne fuzije i može biti više od hiljadu puta jača od fisijske bombe. Poznata je još i kao H-bomba, hidrogenska bomba i fuzijska bomba. Samo se za šest zemalja (Sjedinjene Američke Države, Rusija, Francuska, Ujedinjeno Kraljevstvo, Kina i Indija) zna da posjeduju hidrogensku bombu. Hidrogenske bombe rade koristeći Teller-Ulamov dizajn u kome se detonira fisijska bomba, u posebno napravljenom dijelu koji je u blizini fuzijskog goriva. Gama i X-zrake koji se oslobađaju tokom fisijske eksplozije sažimaju i griju kapsulu u kojoj se nalaze tricij, deuterij ili litij deuterid (LiD), započinjući fuzijsku reakciju. Neutroni oslobođeni tokom ove fuzijske reakcije započinju konačnu fisijsku fazu u omotaču koji je od osiromašenog uranija i koji okružuje fuzijsko gorivo, povećavajući značajno konačni učinak. Svaka od ovih komponenti je poznata kao "faza", sa fisijskom bombom kao "primarnom" i fuzijskom kapsulom kao "sekundarnom". Povezujući zajedno brojne faze i povećavajući količinu fuzijskog goriva, termonuklearno oružje može imati ogromnu snagu. Najveća bomba koja je ikada detonirana je bila Car bomba u bivšem SSSR-u, koja je imala snagu od preko 50 miliona tona (megatona) TNT-a, većina modernog oružja nije ni blizu te jačine.
Tu su i drugi tipovi nuklearnog oružja. Na primjer, pojačano fisijsko oružje je fisijska bomba koja povećava svoju eksplozivnu snagu pomoću male količine fuzionih reakcija, ali nije hidrogenska bomba. Neka oružja su dizajnirana za posebne svrhe, neutronska bomba je nuklearno oružje koje daje relativno malu eksploziju, ali sa relativno velikom količinom radijacije. Detonacija nuklearnog oružja je praćena eksplozijom neutronske radijacije. Okruživanjem nuklearnog oružja sa prikladnim materijalima (kao što su kobalt ili zlato) stvara se oružje poznato pod imenom posoljena bomba. Ovaj uređaj može proizvesti izuzetno velike količine radioaktivne kontaminiranosti. Većina razlika u dizajniranju nuklearnog oružja je u različitim korisnim učincima nuklearnog oružja za različite vrste namjena i u manipuliranju konstrukcijskim elementima u pokušaju stvaranja izrazito malog oružja.
[uredi] Nuklearna strategija
Nuklearni sukob je strategija ili ratovanja ili izbjegavanja nuklearnog rata. Politika pokušavanja odbijanja potencijalonog nuklarnog napada je od strane druge zemlje poznata kao strategija nuklearne odbrane. Cilj je da se uvijek održava status dugog napada(sposobnost države da odgovori na nuklearni napad sa svojim nuklearnim naoružanjem)ili da u potencijalom ratu ima status prvog napada sa ciljem da se unište neprijateljske odbrane prije nego što uzvrate udarac. Tokom Hladnog rata vojni teoretičari su radili na modelima po kojima bi se spriječilo da se spriječi korištenje takvog naoružanja.
Različite forme nuklearne otpreme dopuštaju različe vrste nuklerane strategije, primarno čineči težom odbranu i otežavajući lansiranje protiv-napada protiv njih. Nekada je to značilo držanje skrivenih projektila, kao npr. stavljanje na podmornice ili vozove čije je lokacije teško pratiti, a u drugo vrijeme to je značilo zakopavanje u bunkerima. Druge mjere uključuju odbranu protiv nukleranih vrsta napada korištenjem protiv-projektilske odbrane (tj. uništavanje projektila prije nego što dostignu svoje mete) ili sredstvima civilne odbrane (korištenje ranijeg upozorenja da se evakuišu građani na sigurno područje prije napada). Oružja koja si dizajnirana da unište masovne populacije poznata su pod nazivom strateška nuklearna oružja. Oružja koja su dizajnirana da ustvari budu korištena na bojnom polju u ratnom stanju su poznata pod nazivom kao taktička nuklearna oružja.
Postoje kritike ideje "nuklearne strategija" za nuklerani rat koje upozoravaju da bi nuklearni rat između dviju nuklearnih sila mogao rezultirati u međusobnom totalnom uništenju. Sa ove tačke gledišta značajnost nuklearnog oružja se ogleda u tome da je ono samo sredstvo sprječavanja rata, jer bi pravi nuklearni rat mogao nastati iz bezazlenog političkog neslaganja i straha, rezultirajući potpunim uništenjem. Ova, ne samo nacionalna nego i globalna, prijetnja potiče razvijanje mnogih mjera anti-nuklearne zaštite koje se sve više počinju provoditi. Critics from the peace movement and within the military establishment have questioned the usefulness of such weapons in the current military climate. The use of (or threat of use of) such weapons would generally be contrary to the rules of international law applicable in armed conflict, according to an Advisory opinion issued by the International Court of Justice in 1996.
Možda najkontraverznija ideja u nuklearnoj strategiji je ona o širenju nuklearnog oružja. Ovaj stav govori da, nasuprot konvencionalnom oružju, nuklearno oružje uspješno spriječava otvoreni rat između država, kako je i spriječio u Hladnom ratu između SAD-a i Sovjetskog saveza. Politički naučnik Kenneth Waltz najviše promoviše ove stavove.
[uredi] Nuklearni projektili
Nuclear weapons delivery—the technology and systems used to bring a nuclear weapon to its target—is an important aspect of nuclear weapons relating both to nuclear weapon design and nuclear strategy.
Historically the first method of delivery, and the method used in the two nuclear weapons actually used in warfare, is as a gravity bomb, dropped from bomber aircraft. This method is usually the first developed by countries as it does not place many restrictions on the size of the weapon, and weapon miniaturization is something which requires considerable weapons design knowledge. It does, however, limit the range of attack, the response time to an impending attack, and the number of weapons which can be fielded at any given time. Additionally, specialized delivery systems are usually not necessary; especially with the advent of miniaturization, nuclear bombs can be delivered by both strategic bombers and tactical fighter-bombers, allowing an air force to use its current fleet with little or no modification. This method may still be considered the primary means of nuclear weapons delivery; the majority of U.S. nuclear warheads, for example, are represented in free-fall gravity bombs, namely the B61.
More preferable from a strategic point of view are nuclear weapons mounted onto a missile, which can use a ballistic trajectory to deliver a warhead over the horizon. While even short range missiles allow for a faster and less vulnerable attack, the development of intercontinental ballistic missiles (ICBMs) and submarine-launched ballistic missiles (SLBMs) has allowed some nations to plausibly deliver missiles anywhere on the globe with a high likelihood of success. More advanced systems, such as multiple independently targetable reentry vehicles (MIRVs) allow multiple warheads to be launched at several targets from any one missile, reducing the chance of any successful missile defense. Today, missiles are most common among systems designed for delivery of nuclear weapons. Making a warhead small enough to fit onto a missile, though, can be a difficult task.
Tactical weapons (see above) have involved the most variety of delivery types, including not only gravity bombs and missiles but also artillery shells, land mines, and nuclear depth charges and torpedoes for anti-submarine warfare. An atomic mortar was also tested at one time by the United States. Small, two-man portable tactical weapons (somewhat misleadingly referred to as suitcase bombs), such as the Special Atomic Demolition Munition, have been developed, although the difficulty to combine sufficient yield with portability limits their military utility.
[uredi] Vlade, kontrola i zakon
Because of the immense military power they can confer, the political control of nuclear weapons has been a key issue for as long as they have existed. In the late 1940s, lack of mutual trust prohibited the United States and the Soviet Union from making ground towards international arms control agreements, but by the 1960s steps were being taken to limit both the proliferation of nuclear weapons to other countries and the environmental effects of nuclear testing. The Partial Test Ban Treaty (1963) restricted all nuclear testing to underground nuclear testing, to prevent contamination from nuclear fallout, while the Nuclear Non-Proliferation Treaty (1968) attempted to place restrictions on the types of activities which signatories could participate in, with the goal of allowing the transference of non-military nuclear technology to member countries without fear of proliferation. In 1957, the International Atomic Energy Agency (IAEA) was established under the mandate of the United Nations in order to encourage the development of the peaceful applications of nuclear technology, provide international safeguards against its misuse, and facilitate the application of safety measures in its use. In 1996, many nations signed and ratified the Comprehensive Test Ban Treaty which prohibits all testing of nuclear weapons, which would impose a significant hindrance to their development by any complying country.
Additional treaties have governed nuclear weapons stockpiles between individual countries, such as the SALT I and START I treaties, which limited the numbers and types of nuclear weapons between the United States and the U.S.S.R.
Nuclear weapons have also been opposed by agreements between countries. Many nations have been declared Nuclear-Weapon-Free Zones, areas where nuclear weapons production and deployment are prohbited, through the use of treaties. The Treaty of Tlatelolco (1967) prohibited any production or deployment of nuclear weapons in Latin America and the Caribbean, and the Treaty of Pelindaba (1964) prohibits nuclear weapons in many African countries. As recently as 2006 a Central Asian Nuclear Weapon Free Zone was established amongst the former Soviet republics of Central Asia prohibiting nuclear weapons.
In 1996, the International Court of Justice, the highest court of the United Nations, issued an Advisory Opinion concerned with the "Legality of the Threat or Use of Nuclear Weapons". The court ruled that the use or threat of use of nuclear weapons would violate various articles of international law, including the Geneva Conventions, the Hague Conventions, the UN Charter, and the Universal Declaration of Human Rights.
[uredi] Također pogledajte
- Više tehničkih detalja
- Historija
- Historija nuklearnog oružja
- Projekt Manhattan
- Nacionalna laboratorija Los Alamos
- Nacionalna laboratorija Lawrence Livermore
- Nuklearno testiranje
- Sovjetski projekt razvoja atomske bombe
- Stanislav Petrov
- Njemački projekt razvoja nuklearne energije
- Japaneski atomski projekt
- Nuklearni i radijaciski incidenti (uključujući i incidente sa nuklearnim oružjem)
- Srodna tehnologija i nauka
- Vojna strategija
- Širenje i politika
- Popularna kultura
- Posljedice
Greška kod citiranja: <ref> oznake postoje, ali oznaka <references/> nije pronađena
